Een portal over het Jaar van Verzet met historische bronnen,
musea, lesmateriaal en activiteiten in het land.

Line-crossers in de Biesbosch

Nationaal Park De Biesbosch, De Biesbosch
6 november 1944 t/m 5 mei 1945

De Biesbosch diende als een goede onderduikplaats, want het natuurgebied was moeilijk begaanbaar voor iedereen die de weg niet kende. Maar men kon niet alleen onderduikers vinden in het gebied, de Biesbosch was ook een belangrijke plek voor crossings – het oversteken van grenzen tussen bezet en onbezet gebied. Op meerdere plaatsen in Nederland gebeurde dit, maar vanaf eind 1944 werd dit opmerkelijk vaak én met succes gedaan in de Biesbosch. In totaal zijn er zo’n 370 oversteken gemaakt door de zogeheten line-crossers; 21 mensen durfden dit aan.

Het was geen eenvoudige taak. Allereerst moest men bekend zijn met het doolhof van rietvelden, waterwegen en kreken. Verder diende men goed rekening te houden met de weersomstandigheden; zo kon maanlicht voor te veel licht ’s nachts zorgen en al snel iemand verraden. Daarnaast was er natuurlijk een groot gevaar ontdekt te worden door patrouilles en lagen er op sommige plekken mijnen. Men gebruikte roeibootjes en kano’s om de afstanden af te leggen. De vaste routes waren tussen de 13 en 18 km lang en liepen tussen Sliedrecht en Lage Zwaluwe, Werkendam en Drimmelen en van Werkendam naar Lage Zwaluwe.

Maar wat smokkelde men tijdens deze nachtelijke tochten? Informatie was één belangrijk doel. Die werd verzameld tijdens spionageacties van de verzetsgroepen Albrecht en André, maar het ‘smokkelen’ ging beide kanten op: geallieerde piloten, koeriers, Joden en andere mensen die gevaar liepen werden naar het bevrijde Nederland gebracht. Misschien wel de beroemdste persoon die meegenomen werd was generaal John Hackett. Op de weg terug werden agenten en medicijnen bezet Nederland weer binnengesmokkeld. Twee line-crossers hebben de oorlog niet overleefd.

 

  • De Biesbosch – ideaal oord voor onderduikers en crossers. Foto: NIOD.

  • Overzichtskaart van crossingslijnen in en rond de Biesbosch door de LKP. Beeld: St. Herinnering LO-LKP.

  • Crossingskano waarmee via de Biesbosch honderden personen over zijn gezet. Foto: NIOD.

Vorige | 1 - 3 | Volgende

Bronnen - direct toegang tot archiefmateriaal

Toon meer bronnen

Enkele betrokkenen

Aaike van Driel*1905 - ✝︎1945 )

Arie van Driel was een Nederlandse verzetsstrijder. Hij was actief in het gebied van de Biesbosch als line-crosser. Tijdens zijn 54e oversteek werd hij samen met drie agenten van het Bureau Inlichtingen gestopt door een Duitse stormboot. Van Driel werd gearresteerd en samen met Kees van de Sande op 30 april 1945 gefusilleerd.

Lees meer op Wikipedia

Kornelis Pieter van de Sande*1918 - ✝︎1945 )

Kees van de Sande was actief in het verzet van het Land van Heusden en Altena. Hij was tevens actief als line-crosser in het Biesbosch-gebied; hij voerde de oversteek 22 keer uit. Op 30 maart 1945 werd hij thuis gearresteerd. Van de Sande zat een maand lang vast en werd tijdens zijn gevangenschap verhoord en mishandeld. Op 30 april 1945 werd hij samen met Arie van Driel gefusilleerd.

Lees meer op Wikipedia

Jan de Landgraaf*1921 - ✝︎1978 )

Jan de Landgraaf was één van de Sliedrechtse line-crossers. Hij heeft de overtocht door de Biesbosch heen 30 keer gemaakt. Tijdens één van die overtochten maakte hij mee dat zijn boot werd lek geschoten en tot zinken kwam. De Landgraaf was daarnaast ook als onder-commandant betrokken bij het gevangennemen en vasthouden van Duitse soldaten in de Biesbosch.

Lees meer op Wikipedia

Cornelis Pieter van den Hoek*1921 - ✝︎2015 )

Piet van den Hoek dook eind 1943 onder in de Biesbosch en kwam zo in aanraking met de line-crossers daar. Hij werd zeer actief in het verzet en was tevens lid van de ‘Partizanen van de Biesbosch’. Van den Hoek maakte 37 crossings; niet altijd ging het goed. Op 13 januari 1945 werd hij samen met Tijs Peele tijdens een crossing gearresteerd. Hij wist echter samen met Tijs Peele uit Kamp Waterloo in Amersfoort te ontsnappen, keerde terug naar Noord-Brabant en zette zijn werk als line-crosser voort.

Lees meer op Wikipedia