Een portal over het Jaar van Verzet met historische bronnen,
musea, lesmateriaal en activiteiten in het land.

Overval op de drukkerij Hoitsema in Groningen

Drukkerij Hoitsema, Groningen
17 mei 1944

Met de oprichting van de LO ontwikkelde zich ook de Landelijke Knokploegen (LKP), waaronder de diverse lokale knokploegen meer gestructureerd werden georganiseerd. Hun belangrijkste doel was om onderduikers en het verzet te onderhouden, te financieren en te voeden. Bonnen waren daarbij onontbeerlijk; één manier om die te bemachtigen was overvallen plegen. Distributiekantoren werden dan ook in het hele land overvallen en met wisselend succes beroofd. Maar ook banken of andere plaatsen waar men bonkaarten opsloeg, waren soms het doel van de KPs.

Zo ook Drukkerij Hoitsema in Groningen. 133.450 bonkaarten werden daar op 17 mei 1944 gestolen. De grootste buit van alle kraken in Nederland tijdens de bezetting. Hoe had men dit voor elkaar gekregen? De LKP wilden de banden met de Knokploegen in Groningen versterken en verbeteren. De verzetsorganisaties in de noordelijke provincies waren vaak onafhankelijk in hun doen en laten. In april 1944 vertrok Johannes Post naar Groningen. Hij was aangewezen als de leider van LKP Noord, wat betekende dat de provincies Groningen, Friesland en Drenthe onder zijn ‘gezag’ vielen. Johannes Post kwam zelf uit Drenthe. Hij ging in gesprek met de verschillende lokale KP-leiders.

Het plan om de drukkerij te overvallen bestond al langer, omdat de drukkerij een belangrijke plaats was waar men distributiebonnen drukte. Een logisch doel dus. Ook Post leek dit een goed idee, maar het waren de Groningse KP’s Remco en Wim die het voortouw namen. De overval werd zonder grote problemen uitgevoerd. Aan het eind van de middag belde men aan bij de drukkerij; Reint Dijkema overviel de bedrijfsleider en enkele andere KP’ers van de KP Wim de bewakers. Buiten waren op verschillende plaatsen KP’ers aanwezig om de boel in de gaten te houden. Piet Dijkema reed de auto voor en men laadde de bonnen in. Uiteindelijk waren er toch meer dan 10 mensen bij betrokken, die allemaal verschillende taken hadden. Het liep dan ook soepel.

Helaas kon men de bonnen niet direct gebruiken. Na de overval op de drukkerij lieten de Duitsers op de bonnen die elders werden gedrukt in dezelfde periode een rasterwerk aanbrengen. Maar het lukte het verzet om, na enige moeite, ook dit na te maken en zo konden de bonnen alsnog verspreid worden over het land en in gebruik genomen worden.

  • Drukkerij Hoitsema, Groningen. Foto: NIOD.

  • De vrije gedachte. 26 mei 1944. Beeld: NIOD.

  • Bonkaart voor voedingsmiddelen, okober-november 1944. Beeld: NIOD.

Vorige | 1 - 3 | Volgende

Bronnen - direct toegang tot archiefmateriaal

Toon meer bronnen

Enkele betrokkenen

Johannes Post*1906 - ✝︎1944 )

Johannes Post was een Drentse verzetsman en -leider. Hij regelde aanvankelijk onderduikplekken voor Joodse onderduikers, daarnaast werkte hij samen met de Trouw-groep. Vervolgens werd hij actiever in het gewapend verzet en werd hij aangewezen als leider van LKP Noord en werkte mee aan de overval op Drukkerij Hoitsema. Post moest weg uit Groningen omdat dit te gevaarlijk werd voor hem als leider. Vanuit het Westen bleef hij een belangrijke rol spelen voor de LKP. Post werd na een mislukte overval op de gevangenis aan de Weteringschans in Amsterdam gearresteerd en op 16 juli gefusilleerd.

Link naar Oorlogsgravenstichting.nl

Pieter Klaas Dijkema*1921 - ✝︎1973 )

Piet Dijkema was samen met zijn broers Reint en Klaas Simon betrokken bij het verzet. Met elkaar en enkele anderen vormden zij de KP Remco, ook wel bekend als de KP Dijkema. Ze waren betrokken bij verschillende distributiekantoorovervallen en de overval op drukkerij Hoitsema in Groningen, waar zij zo’n 130.000 bonnen stalen. Ook speelde Dijkema een rol bij de liquidatie van Anne Jannes Elsinga. Nadat zijn broer Reint in Kamp Vught werd gefusilleerd, zette Piet hun verzetswerk voort.

Reint Albartus Dijkema*1920 - ✝︎1944 )

Reint Dijkema vormde samen met zijn broers Piet en Klaas Simon een eigen knokploeg. Met de KP Remco, ook wel bekend als de KP Dijkema, waren zij betrokken bij meerdere overvallen, zoals op drukkerij Hoitsema in Groningen. Daarnaast werkten zij samen met de LO Bedum. Dijkema was ook betrokken bij de Illegale Pers, zoals Trouw en de Geus. Hij was tevens verantwoordelijk voor de liquidatie van Anne Jannes Elsinga. Reint Dijkema werd gearresteerd en zat een tijd vast in het Scholtenhuis, waar hij zware mishandelingen te verduren kreeg. Uiteindelijk werd hij in Kamp Vught gefusilleerd op 22 augustus 1944.

Link naar Oorlogsgravenstichting.nl

Gepko Hahn*1919 - ✝︎1945 )

Gepko Hahn (Sep) was lid van de Knokploeg Wim. Hij was geboren in Groningen en daar actief in het verzet. Hij werkte veelal als koerier en was betrokken bij de overval op Drukkerij Hoitsema en de overval op het distributiekantoor in Leens. Hij werd op 3 juni 1944 gearresteerd door de SD en overleed in maart 1945 in Neuengamme.

Link naar Oorlogsgravenstichting.nl